تکلیف خلاقانه
به نام خدا
طراحي تكليف خلاقانه
تكليف به دوران خاصي تعلق ندارد.از همان زماني كه بچه ها تمرينات درسي خود را روي لوح كوچك سنگي انجام مي دادندتا به امروز كه در اغلب موارد كاغذ هاي سفيد و رنگارنگ وسيله انجام اين وظيفه ي آموزشي هستند.
قدمت تحقيق درباره ي تكليف خصوصا تكليف شب به سال 1842 ،وقدمت تجربي در اين باره به سال 1904 ميلادي باز مي گردد.بررسي تكليف شب نشان مي دهد مفاهيم وهدف هاي محوري در امر تكليف شب ،در بستر فرايند و روند تاريخي متاثر از عوامل فرهنگي ،اجتماعي ،سياسي،اقتصادي و فناورانه بودهو در اوايل دهه ي 60ميلادي به منظور كسب دانش بيشتر و تبليغ قرار گرفته است.اين طرز تلقي در اوايل دهه ي 1990چرخش آموزشي پيدا كرد تا جايي كه از آن به عنوان پشتوانه و تقويت يادگيري ،عامل فعاليت آموزشي و ايجاد تجربه ي مفيد و با معنا و يا هر دو ياد شده است.
دلايل انجام ندادن تكليف توسط كودكان
دانش آموزان به دلايل متعددي ممكن است از انجام تكاليف امتناع ورزندكه
اين دلايل را مي توان به شرح زير برشمرد:
· دانش آموزان درس جديد را ياد نگرفته باشد.
· مستعد بودن دانش آموز و نياز او به تمرين كمتر ،ممكن است او را از انجام تكاليف فردي و تكراري خسته و آزرده كند.
· حجم تكاليف با توانايي دانش آموز تناسب نداشته باشد.
· تكاليف يكنواخت و تكراري باشد.
·
اين دلايل ممكن است باعث شوند دانش آموز تكليفش را انجام ندهد.معلمان هوشيار ،در برخورد با بي مسئوليتي دانش آموز،به جاي داد و بي داد و فرياد كشيدن بر سرش،توبيخ يا جريمه ي او،احضار والدينش به مدرسه و برخوردهايي از اين قبيل كه همه ي آن ها جنبه ي تنبيهي دارند و بي مسئو ليتي كودك را در انجام تكليف بيشتر ميكنند،شيوه هاي موثر ديگري اتخاذ مي كنند،از جمله ي اين كه به جاي انتقاد از دانش آموز به بررسي مشكل مي پردازند.
معلم مي تواند از طريق تاكيد بر جنبه هاي مثبت توانايي هاي دانش آموز ،او را به رفع نقاط ضعفش تشويق كند.متاسفانه در اغلب موارد ،نقاط منفي و ضعف دانش آموز مورد تذكر و سرزنش قرار مي گيرند و به تحسين نقاط مثبت او كمتر توجه مي شود.در حالي كه نتايج تقويت موارد مثبت و تشويق كودك به مراتب بيشتر و بهتر از تنبيه و تحقير است.
بر چسب زدن و ناميدن كودك با القاب توهين آميز مانع رشد توانايي هايش مي شود و اعتماد او را از بين مي برد چرا كه قسمتي از شخصيت كودك بر اساس قضا وتها و پيشگويي هاي ديگران به خصوص معلم شكل مي گيرد
حال با توجه به مشكلاتي كه پيش روي اين دانش اموزان قرار داردفبايد سعي كنيم تكاليفي به دانش آموزان بگويم كه اولا خسته آور نباشد و ثانيا قوه تخيل و خلاقيت دانش آموزان را بالا ببرد.اين امر نياز به طراحي دقيق تكاليفي است كه به دانش آموزان داده مي شود.از اين جهت اين تكاليف را به صورت زير مي توان دسته بندي كرد.
تكاليف گروهي
درباره ي اين كه چه نوع تكاليفي براي همكاري گروهي مناسب ترند بسيار كم مطرح شده و اگر گاهي هم آورده شده كه كار گروهي را بايد بصورت مرحله اي انجام دادو به تدريج از فعاليتهاي ساده و كوتاهي كه دامنه ي محدودي دارند(نظير بازي با لغات و حل معما)به سمت فعاليتهاي كلي تري از نوع حل مساله پيش رفت.
تكاليفي كه در اينجا آورده مي شود به صورت انفرادي مطرح مي شود و مي توان به صورت گروهي نيز در آورد:
1-كار انفرادي در زمينه ي يكسان با هدف بدست آوردن نتايج انفرادي
گرچه اين فعاليت به ظاهر انفرادي مشاهده مي شود و به همكاري گروهي شباهتي ندارد،با اين وجود كودكاني كه در يك گروه قرار مي گيرنددر زمينه ي تكليف واحدي فعاليت مي كنندو مي توانند تجربيات فردي را مطرح نمايندو بر علايق و انگيزش يكديگر تاثير بگذارند.
نوشتن داستان-كارعملي در زمينه ي رياضيات(ساختن مكعب،ساختن ترازو و...)معناي لغات،جمله سازي و ...
2-كار فردي در زمينه ي عوامل كنار گذاشتني با هدف به دست آوردن نتيجه مشترك
در اين فعاليت هر يك از كودكان يك قسمت از فعاليت را انام مي دهند .اگر يكي از اعضاي گروه نتواند از عهده ي وظيفه ي خود بر آيد نمي توانند به نتيجه ي گروهي دست يابند(مانند تكه هاي پازل) به اين ترتيب همكاري نيز مانند نقش فردي اعضاي گروه در داخل ساختار تكليف جاي دارد.
كارهايي از قبيل تهيه ي روزنامه ديواري-تهيه ي مجموعه اي از چند شيئ در يك رياضي كه بصورت عملي انجام مي شود.
3-فعاليت مشترك در زمينه ي تكليفي واحد با هدف بدست آوردن نتيجه اي مشترك(بحث و گفت و گو)
از آن جا كه در چنين تكاليفي تمامي گروه بايد به نتيجه ي جمعي برسشند لازم است كودكان با يكديگر همكاري كنند.به همين دليل ضرورت دارد كه فعاليتهاي لازم را با يكديگر هماهنگ كنند.امكان دارد يكي به عنوان رهبر گروه را سازماندهي كند.كار هر يك از اعضا بر نتيجه ي گروهي اثر خواهد گذاشت اما تا زماني كه بصورت بخشي از نتيجه در نيامده،ارزشي نخواهد داشت.
فعاليتهايي چون:حل مساله-تحقيق مفاهيم شعري-ساخت وسايل ساده يا فعاليتهاي مباحثه اي
هر گاه تمامي كودكان به انجام تكاليف واحدمشغول شوند تبادل نظر و گفت و گو و خلاقيت در داخل گروه مي تواند اهميت پيدا كند.
طراحي تكليف خلاقانه بر اساس انواع هوش دانش آموزان
در اين طرح ارائه تكليف بر اساس نظام هوش چند گانه تغيير مي كند و بدين شرح است:
1-هوش زباني كلامي
در اين نوع تكليف، شاگرداني كه در اين نوع هوش از امتياز ويژه اي برخوردار هستند تكاليفي از قبيل بيان خاطرات-خلاصه نويسي داستان يا درس-شرح آزمايش و...بر اساس هوش آن ها داده مي شود.
2- هوش موسيقيايي
اين نوع هوش بر مي گردد به قابليت هايي مثل در ك موسيقي-ملودي ضرب آهنگ-آواز خواندن-شناخت صداها
بهترين استفاده اي كه از اين نوع مي توان كرد تجربه حفظ دول ضرب به آهنگ- يا د گيري مساحت ها به دصورت موزون و...
3- هوش رياضي منطقي
دانش اموزاني كه در استدلال –قياس-دسته بندي-سازماندهي –تجزيه و تحليل سر آمدتر هستند داراي اين نوع هوش مي باشند.
بهترين استفاده اي كه از اين نوع تكليف مي شود انجام داد و دانش آموزان از آن استفاده مي كنند بازي خودم را جاي عدد مي گذارم و با آن جمع و تفريق مي شوم تا مساله را حل كنم.
4- هوش بصري فضايي
دانش آموزاني كه در درك فضايي-رسم نقشه و نمودار-كار تصويري گرافيك-خيال پردازي-كاربوس-بازي شطرنج و...قوي تر هستند در اين نوع هوش قرار مي گيرند.
فعاليتهايي از قبيلساخت پوستر-كشيدن نمودار-عكاسي ساخت مدل و...يادگيري ماند گاري را در اين نوع از شاگردان ما ايجاد مي كند.
5-هوش بدني –جنبشي
اين نوع هوش شامل بيشتر فعاليتها از قبيل تايپ-كارگري-كشاورزي-آشپزي و هر فعاليتي كه نياز به بكار گيري انگشتان و اعضاي بدن را دارد شامل مي شود.
نمايش جهت هاي جغرافيايي-پانتو ميم-مصاحبه و اجرا-به عهده گرفتن نقش مهر ه ها در جمع و تفريق رياضي و... بهترين نوع تكاليفي است كه به اين نوع دانش آموزان داده مي شود.
6- هوش درون فردي
دانش آموزاني كه به كارهاي فرديو سكوت علاقه دارند در اين گروه قرار مي گيرند.اين افراد توانايي خود ارزيابي دارند.
معلم مي تواند به اين شاگردان تكاليفي بدهد كه بيشتر حالت انفرادي داردو هم مي تواند ميان موضوع درسي و فرد ارتباط برقرار كند .خود اين كار باعث لذت دانش آموز مي شود و روحيه ي خلاقيت را در آن ها افزايش مي دهد.
7-هوش ميان فردي
ارتباط و تعامل با ديگران و برقراري روابط خوب با دوستان از مهمترين مشخصه هاي اين دانش آموزان مي باشد.
تكاليف متناسب با هوش اين شاگردان :كار گروهي براي اين افراد بسيار مناسب است-انجام مصاحبه و ارائه كنفرانس در كلاس و همچنين اجراي برنامه هاي مشترك با ساير دانش آموزان از مهمترين تكاليفي است كه مي تواند خلاقيت را در اين شاگردان توسعه دهد.
8-هوش طبيعت گراي
بيشتر دانش آموزان مي توانند در اين گروه قرار گيرند.علاقه به شناخت طبيعت و طبقه بندي گونه هاي جانوري و گياهي از مهمترين مشخصه هاي اين افراد است.
تكليف مناسب گردش علمي است كه مي تواند دانش آموز را با طبيعت بيشتر آشنا كند و قوه خلاقيت را افزايش دهد . از اين طريق دانش آموزان آموخته هاي بيشتري را فرا مي گيرند. از موارد ديگر تكليف براي افزايش رشد خلاقيت در اين شاگردان نام بردن درياچه ها و رودخانه هايي است كه در كتابهاي خود خوانده اند و اين اسامي را را توجه به موقعيت هاي مناسب در صورت مسائل رياضي خود به كار ببرد.
در پايان انتخاب و ارائه مناسب تكليف خلاق براي هر دانش آموز يكي از مهم ترين نكات مربوط به تكليف است.
تكليف حلقه اي از زنجيره ي جدايي ناپذير فرايند ياددهي-يادگيري است و وقتي اثر گذار خواهد بود كه با ساير حلقه هاي اين فرايند هماهنگ و مناسب باشد.
والسلام
گرد آورنده:سيد صالح شورگشتي
منطقه ي تحت جلگه
آموزشگاه اندراب
منابع:
مجلات رشد آموزش ابتدايي سالهاي گذشته